Protocolo de aula · Educación Primaria

Avaliación funcional día a día

Un sistema de avaliación que cumpre todo o que pide o manual da Xunta (instrumento + mínimo + peso por criterio, cualificación obxectiva, recuperación legal) e que ademais é formativo: o alumnado coñece os criterios, recibe feedback antes que nota e ten sempre a opción de mellorar. Acompaña a presentación «A programación didáctica: do manual da Xunta á aula».

1 · Cinco regras non negociables

O contrato entre o legal e o formativo

Todo CA avaliado leva instrumento + mínimo + peso. Se un criterio non ten os tres, ou non se avalía nesa UD ou está mal deseñado (manual, apdo. 3.3).
A observación sistemática é o instrumento maioritario. Táboas de indicadores (listas de cotexo, escalas, rúbricas, dianas) para o groso; a proba escrita/oral, reservada aos criterios cuxo verbo a pida.
Feedback antes que nota. Durante a UD devólvese información («pista + refacer»), non cualificacións. A nota chega ao pechar, como consecuencia do proceso (Sanmartí).
O alumnado coñece os criterios. Ao comezar cada UD compártese —en linguaxe infantil— que imos aprender e como sabemos se está ben feito. A diana de autoavaliación usa eses mesmos criterios.
Rexistro mínimo viable. Non se anota todo de todos os días: obsérvanse 2-3 alumnos por sesión, rotando. Nun grupo de 22, cada alumno queda rexistrado cada dúas semanas — suficiente e sostible.

2 · O ciclo dunha unidade didáctica

Antes → durante → peche

Antes (1 tarde de preparación)

Escoller os 3-6 CA que se van avaliar de verdade nesta UD (só eses levan peso).
Redactar o mínimo de cada un: partir do CA e rebaixar verbo, obxecto ou contexto. Sen números, sen frases xenéricas.
Preparar a táboa de indicadores (plantillas A e B) cos ítems en 3ª persoa e a diana en 1ª persoa.
Decidir os pesos dos CA dentro da UD (suman 100).

Durante (cada sesión)

1ª sesión: presentar os obxectivos e co-construír «que é facelo ben» (base de orientación / criterios da diana).
Observar e rexistrar 2-3 alumnos (plantilla B ou E), rotando pola lista.
Devolver tarefas con pista + refacer: unha pregunta por erro, tempo para mellorar. Só se valora a versión revisada.
Pechar con semáforo de saída ou diario (rutinas do apartado 3) e reaxustar a sesión seguinte.

Peche da UD (1 sesión)

O alumnado cobre a súa diana de autoavaliación (plantilla C).
O docente pecha o semáforo por criterio na folla de grupo (plantilla E): Adquirido · En proceso · Non adquirido.
Contrastar diana e semáforo: onde non coinciden hai unha conversa valiosa de 2 minutos.
Trasladar á cualificación (apartado 4) e anotar propostas para a UD seguinte.

Se alguén non chega ao mínimo

A recuperación é continua e integrada: o criterio volve traballarse e observarse nas UD seguintes ou nunha tarefa específica.
A nova valoración substitúe a anterior (non se promedia co suspenso) e pode chegar á cualificación máxima.
Rexistrar o momento e o instrumento da recuperación na plantilla D ou E.

3 · Rutinas de baixo custo

Avaliación formativa que cabe nunha xornada real

Rutina	Cando	Tempo	Que obtés
Semáforo de saída Verde: seino e explícoo · Ámbar: con axuda · Vermello: volvo empezar	Fin de sesión	1 min	Mapa instantáneo do grupo para reagrupar a próxima sesión
Diario de aprendizaxe (plantilla F) Que aprendín? Como? Que non entendo? Que farei para melloralo?	Fin de sesión, 2-3 veces/semana	5 min	Metacognición do alumno + a mellor avaliación formativa do día para o docente
Base de orientación Pasos da tarefa co-construídos; cada alumno escribe a súa versión	Ao comezar un tipo de tarefa novo	10-15 min unha vez	O alumno localiza en que paso falla, non só que «está mal»
Corrección «pista + refacer» Unha pregunta ou pista por erro, nunca a solución	Ao devolver tarefas	O mesmo que corrixir	Corrixe quen errou; o erro convértese en información
Coavaliación 2 + 1 Dous acertos + unha proposta de mellora, coa rúbrica/diana diante	1 vez por UD	10 min	Feedback entre iguais na linguaxe do que aprende; nunca unha nota
Diana de autoavaliación (plantilla C)	Peche de UD	10 min	Autoavaliación graduada que despois se contrasta co rexistro docente
Rexistro anecdótico (plantilla D)	Cando ocorre algo relevante	30 s	Evidencias puntuais (sobre todo actitudinais) con data e criterio

Rigor coas fontes: diario, semáforo, bases de orientación, carpeta e coavaliación proceden de Neus Sanmartí (Evaluar para aprender, 2007; Evaluar y aprender, 2020). A «escaleira de metacognición», se a usas, é de Swartz e cols. Todas encaixan na categoría legal «táboa de indicadores» do manual da Xunta.

4 · Do rexistro á cualificación legal

Como o observado se converte en nota sen traizoar o proceso

4.1 · As dúas escalas de traballo

Ítems de observación (día a día): valóranse de 1 a 4 — 1 Aínda non · 2 Con axuda · 3 Case sempre · 4 Sempre só/soa.

Criterios (peche de UD): semáforo — Non adquirido · En proceso · Adquirido. O mínimo de consecución está na fronteira «En proceso → Adquirido»: superar o criterio é chegar, polo menos, ao nivel Adquirido básico.

4.2 · Conversión a cualificación

Nivel de desempeño no criterio	Coeficiente interno	1º ciclo (cualitativa)	Resto de cursos (1-10)
Non adquirido	M · 0,25	IN	< 5
En proceso (mínimo á vista)	R · 0,50	SU	5-6
Adquirido (grao 2)	B · 0,75	BE / NT	7-8
Adquirido con autonomía (grao 3)	MB · 1,00	NT / SB	9-10

Aportación de cada criterio = peso do criterio na UD × coeficiente. Nota da UD = suma das aportacións. Nota da avaliación/final = suma ponderada das UD segundo os pesos do apartado 3 da programación. O coeficiente é trazabilidade interna do docente, non unha nota que se comunique ao alumnado durante o proceso.

4.3 · Recordatorio das liñas vermellas

Nada de porcentaxes para asistencia ou comportamento (van ás NOF, non á nota).
Nada de criterios excluíntes («sen o traballo entregado, suspenso directo»).
Nada de mínimos cuantitativos nin copiados en serie.
Na recuperación: non topar a nota nin promediar coa parte non superada (3 → recupera con 5 → a nota é 5).
Nada de puntos extra por riba do máximo.

4.4 · Que escribir en PROENS para que isto sexa o teu texto oficial

Apartado 3.3 (por cada CA): instrumento («escala de observación», «lista de cotexo», «diana de autoavaliación» → categoría táboa de indicadores; «proba oral/gráfica» → proba escrita), o mínimo redactado e o peso na UD.
Apartado 5.1: avaliación inicial por observación das primeiras sesións, análise de informes do curso anterior e tarefas de diagnose; sen cualificación; procedemento para incorporacións tardías.
Apartado 5.2 · cualificación: desagregación dos instrumentos por UD (p. ex. «85 % observación sistemática + 15 % proba oral/gráfica»), escala 1-4 dos ítems, conversión do nivel de desempeño á cualificación, momento do redondeo e grao mínimo de consecución da área (p. ex. «acadar o mínimo na maioría dos criterios traballados e, en particular, nos vinculados aos obxectivos nucleares da área»).
Apartado 5.2 · recuperación: continua e integrada nas UD seguintes; a nova valoración substitúe a anterior; sen límite de nota; instrumentos idénticos aos ordinarios.

5 · Plantillas imprimibles

Co botón «Imprimir», cada plantilla sae nunha páxina A4 propia

Lista de cotexo Plantilla A · táboa de indicadores

UD:Curso:Data:

Alumno/a	Ítem 1 ________________	Ítem 2 ________________	Ítem 3 ________________	Ítem 4 ________________	Ítem 5 ________________
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.

Marcar ✓ (si) ou · (aínda non). Ítems redactados en 3ª persoa, observables («Executa o lanzamento coas dúas mans», «Respecta a quenda de palabra»).

Escala de observación 1-4 Plantilla B · táboa de indicadores

UD:Criterio (CA):Semana:

Alumno/a observado/a	Ítem 1	Ítem 2	Ítem 3	Observacións

Escala: 1 Aínda non · 2 Con axuda · 3 Case sempre · 4 Sempre só/soa. Plan de rotación: 2-3 alumnos por sesión.

Diana de autoavaliación Plantilla C · para o alumnado (1ª persoa)

Nome:UD:Data:

Centro: Pouco — aínda me custa

Medio: Ás veces — vou mellorando

Fóra: Sempre — xa o consigo

O alumno pinta un punto en cada sector, do centro (pouco) cara a fóra (sempre). Escribir os criterios en 1ª persoa e linguaxe infantil: «Respectei as regras do xogo».

Rexistro anecdótico Plantilla D · evidencias puntuais

Curso:Área:Trimestre:

Data	Alumno/a	Feito observado (obxectivo, sen xuízos)	CA	Seguimento

Describir o que se viu, non interpretalo («abandonou o xogo e sentou», non «portouse mal»). Ideal para evidencias actitudinais.

Folla de grupo · semáforo por criterio Plantilla E · peche de UD

UD:Curso:Data de peche:

Alumno/a	CA ____	CA ____	CA ____	CA ____	CA ____	CA ____
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.

Código: A Adquirido (verde) · EP En proceso (ámbar) · NA Non adquirido (vermello). O mínimo supérase ao chegar a A. Esta folla é a fonte directa da cualificación da UD.

O meu diario de aprendizaxe Plantilla F · 1º ciclo · pauta alta

Nome:Data:

1 · Que aprendín hoxe?

2 · Como o aprendín?

3 · Que é o que aínda non entendo?

4 · Que podo facer para melloralo?

Como me sentín? Rodea: 😀 🙂 😐 🙁

As catro preguntas de Sanmartí, en versión 6-7 anos. Tamén pode facerse oral en asemblea, rotando quen responde.